Wielkanoc na dawnych kartach pocztowych.

 

 

 

[1936] 

Pocztówki wielkanocne wydawane na ziemiach polskich często zawierały napisy „Wesołego Alleluja” lub „Alleluja”, nawiązując tym samym do polskiej tradycji chrześcijańskiej. Samo słowo „Alleluja” wywodzi się z Biblii i jest obecne w wielu językach kręgu judeochrześcijańskiego. To wezwanie „chwalmy Pana”. 

Całkiem niedawno przedstawiliśmy kolekcję kartek bożonarodzeniowych z kolekcji Polony. Zbliża się Wielkanoc – dla chrześcijan czas odrodzenia, nadziei i spotkań w gronie najbliższych. To wyjątkowy moment, w którym tradycja splata się z wiosenną świeżością, a drobne gesty nabierają szczególnego znaczenia. Z tej okazji chcielibyśmy zaprezentować Państwu wyjątkową kolekcję pocztówek wielkanocnych ze zbiorów Polony. To piękne świadectwo dawnych zwyczajów, estetyki i sposobów wyrażania świątecznych życzeń, które, kto wie?, mogą stać się inspiracją także dziś.

 

 

[1908] 

Pocztówki zyskały dużą popularność w Europie pod koniec XIX wieku. Pierwsze kartki wysyłane przed świętami z życzeniami wielkanocnymi weszły do obiegu w Wielkiej Brytanii w latach 60. XIX wieku - dwadzieścia lat po kartkach z życzeniami z okazji świąt Bożego Narodzenia. Początkowo wykonywano je ręcznie, a ich zdobienia często nawiązywały do symboliki religijnej, takiej jak krzyż czy baranek. Z biegiem czasu, dzięki rozwojowi technik drukarskich, kartki stały się łatwiej dostępne i prezentowały większą różnorodnością wzorów. Co ciekawe, początkowo ilustracje nie zajmowały na kartach pocztowych (nie tylko świątecznych) całego awersu pocztówki, bowiem na mocy ustaleń z 1895 r. pierwsza strona „zarezerwowana” była na korespondencję i ewentualnie motyw zdobniczy, a odwrotna była miejscem na umieszczenie adresu. W 1905 r. wprowadzono podział rewersu pocztówki na dwie części: prawa przeznaczona na adres, lewa na korespondencję, awers pozostawiono na zamieszczenie ilustracji.  

[1902-1939] 

Pocztówki wielkanocne pojawiły się na ziemiach polskich pod koniec XIX wieku. Było to związane z rosnącą popularnością kart pocztowych w całej Europie oraz rozwojem technik drukarskich, które umożliwiły ich masową produkcję. Większość kartek pochodziła z Krakowa i Lwowa, będących wówczas ośrodkami, w których tworzono te unikatowe dzieła. Przeglądając zasoby internetu dotyczące historii kart pocztowych znalazłam taką ciekawostkę - pod koniec lat 30 w Polsce ze sprawy kart świątecznych uczyniono problemem natury ideologiczno-gospodarczej. Zachęcano, aby nabywać kartki świąteczne wyłącznie od firm chrześcijańskich, a temat ten był szeroko omawiany w ówczesnej prasie. W celu wsparcia takich wydawców wprowadzono przepisy — na mocy ustawy z 25 marca 1938 roku o wytwarzaniu i handlu dewocjonaliami oraz przedmiotami kultu religijnego zabroniono produkcji i sprzedaży wyrobów z wizerunkami świętych osobom niebędącym chrześcijanami.

 

[ok. 1939]

 

[1912-1936]

[1917]

Pierwsze kartki świąteczne, jakie posyłano sobie w naszym kraju, możemy obejrzeć w zbiorach polskiej biblioteki cyfrowej Polona.

Przyjrzyjmy się motywom przewodnim na świątecznych kartach pocztowych. 

To obrzędy związane z malowaniem (w tym tradycyjne wzory pisanek), święceniem jajek, rodzina w strojach ludowych idzie ze święconką do kościoła, albo śmigusem dyngusem, kiedy chłopcy polewają wodą dziewczyny na podwórku przed domem. 

 

[1938]

[1937]

 

 [1944]

 

          [1914]   

              [1906-1944]
  

 [1909]

 

  [1906-1944]

  

 [1906-1944]

 

Huculské kraslice [przed 1939]

                                                              [1926]                                                                               [1939]             

 [1906-1926]

  

[1932] 

                                                                                [1906]

[1906-1926]

                                                         [1914]                                                                

                                                                                 [1937]

 

[1937]

 

                                                                 Na Palmową [1920]

 [1937-1939]

[1928]

 

[1937]

 

                                              [1936]                                             

 [1939]

 

[1930]

 

[przed 1945] 

[1906-1926]

 [1907]

[1927-1936] 

 

                                                                             [1927-1946]

[1936] 

[1936]
 

Podobnie jak w przypadku kartek bożonarodzeniowych, autorami ilustracji zamieszczanych na kartach pocztowych przesyłanych z okazji Wielkanocy byli również uznani artyści, jak np. Jan Matejko, Zofia Stryjeńska, Wojciech Kossak, Adam Setkowicz, Stanisław Górski, Wacław Boratyński, Alfons Karpiński.

[1920-1927]

     [1927]                                                                                           [1930]

[1931]

Święcenie wody [do 1905]

 

[1939]

 

Adam Setkowicz [1911]

 [1928]

 

[1938]                                                                        Tadeusz Rybkowski [1930] 

 

Pojawiają się wątki biblijne.

 

[1927] 

   [1906-1926]                                                              

 [1920]

 

[1912]

 

[1911]

[1914]

Zabawy dzieci, fantazyjne ilustracje zająców lub kurcząt imitujących ludzkie zachowania. Pocztówki zawierały bogatą symbolikę, stąd powtarzały się na nich jajka, baranki, dzwony. Jajko wielkanocne to tradycyjny symbol odradzającego się wiosną życia. Motyw zająca wywodzi się z tradycji niemieckich luteranów, którzy wierzyli, że to właśnie on obdarowuje grzeczne dzieci wielkanocnymi upominkami, takimi jak słodycze i zdobione jajka. Z czasem jego popularność utrwaliła się m.in. dzięki pocztówkom świątecznym, na których często go przedstawiano.

 

 

[1939]

 

     [1903]                                                                                          [1904]

[1908]

 

      [1923]                                                                               [1922]

 

 [1913]

 

      [1928]                                                                                    [1924- 1945]                                                 

 

      [1926]                                                                                  [1935]

 

  

[1927]

 

      [1941]                                                                         [1938]

  

[1936]

 

      [1925]                                                                                                    [1908-1922]

 [1936]

 [1938]

 [1939]

[1939]

 [1920]

 

                          [1933]

                 [1933]

 [1939]

 

Ilustracje na kartach pocztowych zmieniały się pod wpływem bieżących wydarzeń. Nawiązywały do historii i patriotyzmu, ukazując naszą drogę niepodległości. Na ziemiach polskich popularne były także motywy patriotyczne, elementy kultury, tożsamości narodowej, historycznej, pojawiają się bohaterzy narodowi, pisarze, bardzo popularne były karki z motywem ułanów. W trudnych latach I wojny światowej do wizerunków zająców, kurczaków i jajek dołączyły grafiki niosące otuchę dla żołnierzy.

 

[1906-1926]

 

 [ok. 1938]

 

     [1908-1922]                                                                                                                             [1900-1913]

 

 

[1915] 

 

[1914-1915]

 

[1915]

 

 

[1914-1915] 

 

 

 "Wiluś w jajku: Gwałtu! Pokoju!... Pokoju!..." [1915]           "Wiluś - głowizna.." [1915]

 

 

Polski Czerwony Krzyż "Życzenia Wielkanocne" T. Axentowicz  [1918]

 

 

     [ok. 1915]                                                                                         [1921]

 

[1918]                                                                                   [1920]       

 

 

[1908]

 

Bardzo popularne motywy budzącej się do życia przyrody.

 

[1912]             

                                        [1920-1927]

 

     [1923]                                                                           [1929]

 [1927]

 

[1937-1939]

 

 [1911]

 

[1925]

 

 [1909]

 

[1935]

 

Czego życzono sobie na odwrotach kartek świątecznych sto lat temu? Oprócz Wesołego Alleluja, w treści pojawiało się wiele osobistych wyznań i uczuć. „Oby dzwony Rezurekcji nas pocieszyły” na taki wpis natknęłam się na jednej z kart pocztowych w Polonie. O ile można stwierdzić, że życzenia były raczej  w podniosłym tonie, to znalazłam też takie oto życzenia - Wesołego i smacznego!

 

Źródła:
https://polona.pl/
https://polskieradio24.pl/artykul/2709151,wielkanocne-pocztowki-jajka-kurczaki-i-zajace
https://dzieje.pl/dziedzictwo-kulturowe/kolekcjoner-dawne-kartki-wielkanocne-nawiazywaly-do-historii-ukazujac-nasza
https://wawel.krakow.pl/images/upload/blog/books/wielkanocne-pocztowki-2.pdf