Historia, która budzi dumę i uczy mądrości

 

   

Krótkie wyobrażenie dzieiów Królestwa Polskiego w dwuch tomach / wydane przez Jerzego Samuela Bandtkie - Wrocław, 1810.

Tom 1 , Tom 2   

  

Jerzy Samuel Bandtkie

(źródło: Wikipedia)

Jerzy Samuel Bandtkie (1768—1835), gruntownie wykształcony na zagranicznych uniwersytetach językoznawca, historyk i bibliograf, autor elementarza do nauki języka polskiego, słowników polsko-niemieckich.
Pracę zawodową związał najpierw z Wrocławiem, a następnie z Krakowem. Co bliskie naszemu bibliotekarskiemu sercu - pełnił funkcję kierownika Biblioteki Jagiellońskiej, a jego praca znacząco przyczyniła się do uporządkowania i rozwoju tej instytucji. Między innymi uruchomił w bibliotece czytelnię publiczną dostępną dla wszystkich osób, także spoza uczelni. Jednocześnie był profesorem na Uniwersytecie Jagiellońskim wykładając bibliografię. Po jego śmierci krążyła w Krakowie opowieść, że „duch Bandtkiego” nadal pilnuje Biblioteki Jagiellońskiej i przesuwa książki nie na swoim miejscu. Bibliotekarze jeszcze w XIX wieku powtarzali, że jeśli coś zginie z półki, to „Pan Bandtkie się gniewa”.
Ale jego praca to nie tylko bibliotekarstwo, Jerzy Samuel Bandtkie był uczonym o szerokich zainteresowaniach. Oprócz wspomnianego językoznawstwa i bibliografii, zajmował się historią Polski, historią drukarstwa i księgarstwa - był jednym z pierwszych, którzy systematycznie badali dzieje drukarstwa w Polsce. 
Sprzeciwiał się przymusowej germanizacji Polaków na Dolnym i Górnym Śląsku oraz zakazom używania języka polskiego w szkołach i podczas mszy.

 

 Historia, która budzi dumę i uczy mądrości.

 

„Krótkie wyobrażenie dziejów Królestwa Polskiego” to dwutomowe dzieło wydane w 1810 roku. Zwięzła i przystępna synteza historii Polski, przeznaczona dla starszej młodzieży i ogólnego czytelnika. Dzieło obejmuje dzieje Polski od czasów legendarnych po rozbiory, ukazując najważniejsze wydarzenia polityczne, społeczne i kulturalne. 

 

To nie tylko podróż przez wieki, celem autora było przybliżenie historii ojczystej szerokiemu gronu czytelników, w duchu oświeceniowej troski o edukację i patriotyzm.

Bandtkie, uczony, bibliotekarz i humanista, stworzył opowieść o narodzie, który mimo utraty niepodległości zachował ducha, tradycję i wiarę w przyszłość. Jego dzieło w przystępny i klarowny sposób przedstawia najważniejsze wydarzenia polityczne, społeczne i kulturalne, inspirując kolejne pokolenia Polaków do poznawania przeszłości i czerpania z niej siły.

„Cnota pradziadów będzie mu zachętem do naśladowania, niedola i błędy nauką do wystrzegania się onych.” –tak Bandtkie pisał we wstępie do pierwszego tomu.

Bandtkie przedstawia historię w sposób chronologiczny i syntetyczny, unikając nadmiaru szczegółów, ale zachowując główne fakty i postaci. Autor starał się kształtować poczucie narodowej tożsamości i dumy u młodych czytelników, ukazywać historię Polski jako dzieje państwa o bogatej tradycji. W opracowaniu zauważono, że różne rozdziały są napisane w odmiennym stylu, częściowo jako własna narracja Bandtkiego, a częściowo jako wypisy z wcześniejszych autorów. Ponieważ dzieło miało charakter syntezy „dla użytku szkolnego i popularnego”, pewne zagadnienia zostały potraktowane bardzo powierzchownie, nie mniej jednak dostarczyło ówczesnym czytelnikom dostępnej narracji o dziejach Polski i jest zdecydowanie dokumentem swoich czasów.  To nie tylko podręcznik historii, ale także świadectwo epoki – ukazujące, jak w pierwszej połowie XIX wieku rozumiano i opowiadano dzieje Polski. Bandtkie pisał językiem prostym, ale pełnym dumy z narodowej przeszłości, podkreślając znaczenie wolności, prawa i tradycji.
Choć pisane z myślą o młodych czytelnikach, Krótkie wyobrażenie dziejów Królestwa Polskiego do dziś urzeka prostotą, pasją i szacunkiem do historii. Niezmiennie przypominając, że poznanie przeszłości jest najlepszą drogą do zrozumienia teraźniejszości.

I jeszcze słowo o ilustracjach.

Oba tomy zawierają ilustracje przedstawiające sceny historyczne. Grafiki te miały przede wszystkim charakter dydaktyczny – ich zadaniem było wizualne przybliżenie młodzieży postaci i wydarzeń z historii Polski. We wstępie Bandtkie pisze o „piękności kopersztychów” zamieszczonych w dziele. 

Kopersztych, czyli miedzioryt (dawne nazwy: sztych, kopersztych, łac. cuprum „miedź”, niem. Kupferstich), to niezwykle precyzyjna technika graficzna, w której artysta rzeźbi rysunek w płycie z miedzi za pomocą rylca. Farba wypełnia wyżłobione linie, a pod praską powstaje odbitka o delikatnej, ostrej kresce.

Ta metoda, rozwinięta w XV wieku, służyła do tworzenia map, ilustracji i portretów. Jednym z jej największych mistrzów był Albrecht Dürer.