Zabawa

 

 

Richard Julius Jungtow, Dzieci bawiące się na łące

Nareszcie wakacje! 

To czas, w którym dzieci powinny odpocząć od szkolnych obowiązków i zajęć dodatkowych, odzyskać równowagę między nauką, a beztroską. Swobodna zabawa, kontakt z naturą i brak presji sprzyjają ich regeneracji i wspierają naturalny rozwój. 

 Swobodna zabawa - tej aktywności wiele miejsca poświęciła Ellen Key w swoim najważniejszym dziele „Stulecie dziecka” (Barnets århundrade, 1900). To właśnie w XX wieku zabawa została wreszcie doceniona jako istotny element wychowania i edukacji. Przed XX w. nie dostrzegano wystarczająco jej wagi. Ellen Key należała do prekursorek nowoczesnego spojrzenie na wychowanie, w tym na rolę swobodnej zabawy, o czym pisała w swoim przełomowym dziele. Zajdziemy je w naszej kolekcji "Pedagodzy z przeszłości".

Ellen Key uważała zabawę za kluczowy element dzieciństwa i rozwoju dziecka – zarówno emocjonalnego, jak i intelektualnego. W jej pracy często pojawiał się motyw wolności, spontaniczności i potrzeby tworzenia warunków, w których dziecko może swobodnie się bawić.
Key podkreślała, że zabawa jest dla dziecka równie ważna, jak praca dla dorosłego. Nie jest stratą czasu – to forma nauki, eksploracji świata i ekspresji emocji.
Według Key, zabawa pobudza kreatywność, empatię i samodzielność. Szczególnie ceniła zabawy swobodne, niekierowane przez dorosłych, które pozwalają dzieciom tworzyć własne reguły i światy.
Key krytykowała tzw. „edukacyjne” zabawy, które w rzeczywistości były tylko kolejną formą kontroli dziecka. Uważała, że dzieci powinny mieć prawo do „nicnierobienia”, marzeń i beztroski – co w ówczesnych czasach było rewolucyjną tezą. 

A dziś? Wielu pedagogów i psychologów podkreśla, że nadmierne obciążanie dzieci zajęciami pozalekcyjnymi kosztem swobodnej zabawy jest szkodliwe, ponieważ zabawa odgrywa kluczową rolę w ich wszechstronnym rozwoju – intelektualnym, emocjonalnym i społecznym. Ellen Key zwracała uwagę również na jeszcze jedną bardzo ważną funkcję zabawy – poprzez zabawę możemy poznać dziecko. We współczesnej pedagogice i psychologii stosuje się obserwację zabawy dziecka jako narzędzie do poznania jego potrzeb, emocji. Choć Ellen Key nie mówiła o diagnozie sensu stricto, podkreślała, że taka obserwacja „wszechstronna, pilna, lecz bierna” może być kopalnią wiedzy o dziecku.
Key wierzyła, że najlepsze warunki do zabawy daje kontakt z przyrodą. Piaskownice, ogrody, lasy – to przestrzenie, które rozwijają nie tylko ciało, ale i ducha dziecka.

 

 

Ellen Key (1849–1926) była szwedzką pisarką, pedagogiem, filozofką i feministką, która wywarła istotny wpływ na rozwój nowoczesnej pedagogiki i myśli społecznej. Zyskała szerokie uznanie właśnie dzięki swojej książce „Stulecie dziecka”, w której zapowiadała nadejście nowej epoki, w której dzieci i ich wychowanie staną się centralnym punktem troski społecznej. Jej prekursorska praca została przetłumaczona na 26 języków.

Po latach podróży po Europie zdecydowała się osiedlić w rodzinnej Szwecji, na południowym cyplu Ombergu nad jeziorem Vättern. Zleciła budowę domu w Strand, inspirując się ukochanym domem z
dzieciństwa w Sundsholm, w stylu secesyjnym i włoskiej willi. Dzisiaj w tym domu urządzone jest muzeum poświęcone Ellen Key.

Na podstawie:

1. Polona.pl
2. Ewelina Piecuch, Wychowanie szczęśliwego człowieka podstawowym celem rodziców, Wychowanie w Rodzinie 6 (2012), 63-81
3. Joanna Buława-Halasz, Problematyka praw dziecka oraz roli zabawy w procesie jego rozwoju i wychowaniu w świetle poglądów wybranych przedstawicieli myśli pedagogicznej XX wieku, Biuletyn Historii Wychowania (42), 93–108