Prekursor polskiej logopedii

 Tytus Junius Benni

 Mamy w zbiorach naszej biblioteki pokaźny zbiór książek i różnorodnych materiałów pomocniczych, a od kilku lat również pomocy dydaktycznych, które można wykorzystać w terapii logopedycznej.
To właśnie na stronie internetowej wydawcy gier edukacyjnych Komlogo (wydawcy wartościowych gier i pomocy dydaktycznych dla logopedów, pedagogów, nauczycieli i rodziców, ich produkty mamy w zbiorach) natknęłam się na informację o Tytusie Bennim – polskim językoznawcy, nauczycielu i profesorze Uniwersytetu Warszawskiego. W duchu nazwy naszego bloga połączmy „nowe ze starym” - w naszej kolekcji zbiorów historycznych w Polonie można zobaczyć kilka prac profesora Benniego.

                                                                                                                                                                           

Tytus Junius Benni urodził się w Warszawie 26 grudnia 1877 roku. Jego ojciec Herman Benni był lektorem języka angielskiego na Uniwersytecie Warszawskim. Tytus studiował w Lipsku pod kierunkiem slawisty Augusta Leskiena i fonetyka Eduarda Sieversa, następnie w szwajcarskim Fryburgu, gdzie uzyskał doktorat. 

 

Wiele prac Tytusa Benniego miało charakter użytkowy. Były to podręczniki do gramatyki polskiej dla szkół średnich, prace poświęcone ortofonii polskiej, angielskiej, francuskiej, niemieckiej, a także – fonetyce rosyjskiej. Eksperymentalne podejście do zjawisk fonetycznych pozwoliło Benniemu sformułować wskazówki nauczania rozumienia mowy przez osoby, które straciły słuch. Jemu zawdzięczamy powołanie w 1921 roku Poradni Ortofonicznej (przy Instytucie Głuchoniemych i Ociemniałych).

 

 Gramatyka polska w rozmowach i zadaniach. Z. 1, Dla oddziału 3 szkół powszechnych i klasy wstępnej szkół średnich

 

 

Uznany za prekursora fonetyki opisowej i eksperymentalnej w Polsce, był bardzo ważną postacią dla rozwoju logopedii. Wiele czasu i energii poświęcił Benni na prace eksperymentalne, które doprowadziły do pierwszych opisów fonetyki i akcentu w języku polskim oraz powstania palatogramów głosek polskich.

 Pierwszą większą rozprawę z zakresu fonetyki opublikował w 1912 roku. Były to „Samogłoski polskie: analiza fizjologiczna i systematyczna”. Dzięki temu opracowaniu habilitował się na Uniwersytecie Jagiellońskim w 1914 roku. Nominację na stanowisko profesora na Uniwersytecie Warszawskim uzyskał Benni w 1920 roku, a w 1929 – w wyniku długoletnich starań – założył tam Instytut Fonetyczny.

Samogłoski polskie : analiza fizjologiczna i systematyka 

Efektem dokładnej obserwacji dokonanych przez Benniego poziomych i pionowych ruchów języka jest inspirowany opisem innych uczonych - Bella i Rozwadowskiego tzw. czworokąt samogłoskowy, który do dziś stanowi wzorzec opisu artykulacyjnego samogłosek polskich.

Rys. Tytusa Benniego, „Samogłoski polskie: analiza fizjologiczna i systematyka”

 

Był Benni również instruktorem dydaktyki języków obcych w Ministerstwie Wyznań Religijnych i Oświaty Publicznej oraz od 1932 dyrektorem Muzeum Oświaty i Wychowania w Warszawie. Prowadził też wykłady z fonetyki w Instytucie Pedagogiki Specjalnej w Warszawie. W pracy naukowej zajmował się językoznawstwem ogólnym, fonetyką i dydaktyką języków obcych.

 

Ortofonja niemiecka : wskazówki do wzorowej wymowy jako uzupełnienie podręczników do nauki języka niemieckiego

 

Tytus Benni zmarł 1 listopada 1935 r. w Warszawie, pochowany na cmentarzu ewangelicko-augsburskim.

 

                                                                                                                                                                      

 

Na koniec jeszcze raz zachęcam do skorzystania z księgozbioru Pedagogicznej Biblioteki Wojewódzkiej w Warszawie, między innymi tego, poświęconego logopedii oraz różnorodnych materiałów dydaktycznych i narzędzi pomocnych w diagnozie i terapii logopedycznej dzieci i dorosłych. Bogaty zbiór gier dydaktycznych na pewno w tym pomoże!

 

 

 

Źródła:

https://gramsem.ijp.pan.pl/wp-content/uploads/2024/06/Tytus_Junius_Benni.pdf , dostęp 4.04.2025 r.

https://www.aps.edu.pl/media/2200687/logopedia-warszawska.pdf , dostęp 4.04.2025 r.

 

Zdjęcia pochodzą z  https://polona.pl/ oraz https://sbc.org.pl/Content/16941/PDF/16941.pdf