Przejdź do głównej zawartości

Pierwsza książka polska : studyum bibliograficzne

 

Ludwik Biernacki, Pierwsza książka polska : studyum bibliograficzne, Nakładem Zakładu Narodowego im. Ossolińskich, Lwów, 1918.


 Monogram Floriana Unglera.

Ludwik Bernacki (ur. 12 czerwca 1882 w Jaworowie, zm. 19 września 1939 we Lwowie) – historyk literatury polskiej i teatru, edytor, bibliotekarz, bibliograf, dyrektor Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Lwowie.
Autor m.in. monografii Pierwsza książka polska (1918) poświęconej polskiemu tłumaczeniu modlitewnika „Hortulus animea” czyli „Raju dusznego” Biernata z Lublina, pierwszej drukowanej książki w języku polskim, a także jego późniejszym wydaniom w Polsce. Praca zawiera bogaty materiał ilustracyjny, szczegółowe opisów bibliograficzne poszczególnych wydań oraz indeks drukarzy wg miejscowości.

Egzemplarz, który badał i opisał przed ponad stu laty Ludwik Bernacki już wtedy był rzadkością, uczonemu udało się dotrzeć do zaledwie pięciu egzemplarzy jego polskiej wersji, zachowanych w mniejszych lub większych fragmentach. Wydanie HP1 (tak je oznaczył w monografii) ukazało się w Krakowie, pod koniec 1513 roku w oficynie Floriana Unglera i Wolfganga Lerna.

Raj duszny – modlitewnik autorstwa Biernata z Lublina, stanowił polską przeróbkę zbioru Antidotarius animae. Modlitewnik cieszył się w XV i XVI w. dużą popularnością, osiągając ponad sto wydań. Oprócz umieszczonego na początku kalendarza, zawierał psalmy, hymny, modlitwy do Boga, Jezusa, Maryi i świętych (m.in. Jana, Jakuba, Piotra, Pawła). Był drukowany aż do pierwszej połowy XVII w. Przez długi czas uznawany był za pierwszą książkę wydrukowaną całkowicie w języku polskim, jednak współcześnie wiadomo, że wcześniej, ok. 1508 roku, opublikowano Historyję umęczenia Pana naszego Jezusa Chrystusa. Jest on natomiast najstarszym znanym modlitewnikiem wydrukowanym w języku polskim.  Edycja Unglera liczyła prawdopodobnie ok. 160 kart i pod względem typograficznym była dość starannie zrealizowana. Wydawca opatrzył ją drzeworytami, a czerwonym drukiem odbił tytuły modlitw i niektóre litery. 

 

 

Drukarz z Bawarii Florian Ungler działalność drukarską rozpoczął w Krakowie, gdzie 25 lipca 1510 r. założył pierwszą w Polsce drukarnię drukującą książki w całości w języku polskim.  Trzy lata później wydał w niej właśnie „Raj duszny” przerobiony z łaciny przez Biernata z Lublina. Ungler - choć cudzoziemiec - uważał, że należy wydawać książki w języku narodowym i pomimo trudności, przystosował niemieckie pismo gotyckie - szwabachę - do polskiej mowy. Fragmenty pierwszego polskiego wydania „Raju” (8 kart) odnalazł w bibliotece uniwersytetu we Wrocławiu w 1887 r. Władysław Nehring. Były wykorzystane w oprawie jednego z dzieł Erazma z Rotterdamu.
 

 

 

Źródła:

  • Wikipedia
  •  Stachnik, Paweł, Jak bawarski drukarz w Krakowie wydał pierwszą książkę po polsku [online] [dostęp 20.03.2023]. Dostępny w WWW: https://dziennikpolski24.pl/jak-bawarski-drukarz-w-krakowie-wydal-pierwsza-ksiazke-po-polsku/ar/10511001





Etykiety:

Komentarze

Prześlij komentarz

Popularne posty z tego bloga

Wesołych Świąt! Magia świątecznej kartki. Pocztówki bożonarodzeniowe w kolekcji Polony.

  [1927-1936]   Czy zaczęliście już pisać kartki świąteczne? Ba, czy jeszcze w ogóle to robicie? Otwieramy szufladę z dawną korespondencją, przeglądamy pocztówki, które otrzymywaliśmy przez lata od rodziny i znajomych, z podróży, z okazji rocznic, no i oczywiście świąt, przywołujemy ludzi i emocje, jakie towarzyszyły nam wtedy.  Zbliża się Boże Narodzenie, podejrzewam, że już tylko nieliczni wyślą pocztówkę z życzeniami Wesołych Świąt, raczej zrobimy to za pomocą mediów społecznościowych, napiszemy maila czy smsa, być może nawet z grafiką. A czy wiecie, jak to się stało że przez wieki ludzie wysyłali sobie karki z życzeniami bożonarodzeniowymi? Skąd wziął się zwyczaj wysyłania pocztówek?   Choć pocztówki znane były już w pierwszej połowie XIX wieku i miały stanowić dodatkowe źródło dochodu dla poczty brytyjskiej, kartka świąteczna jest od nich nieco młodsza. Jej historia zaczyna się w Anglii w latach 40. XIX wieku i wiąże się z osobą sir Henry’ego Cole’a – pierw...
Prześlij komentarz
Czytaj więcej

Wielkanoc na dawnych kartach pocztowych.

      [1936]  Pocztówki wielkanocne wydawane na ziemiach polskich często zawierały napisy „Wesołego Alleluja” lub „Alleluja”, nawiązując tym samym do polskiej tradycji chrześcijańskiej. Samo słowo „Alleluja” wywodzi się z Biblii i jest obecne w wielu językach kręgu judeochrześcijańskiego. To wezwanie „chwalmy Pana”.  Całkiem niedawno przedstawiliśmy kolekcję kartek bożonarodzeniowych z kolekcji Polony. Zbliża się Wielkanoc – dla chrześcijan czas odrodzenia, nadziei i spotkań w gronie najbliższych. To wyjątkowy moment, w którym tradycja splata się z wiosenną świeżością, a drobne gesty nabierają szczególnego znaczenia. Z tej okazji chcielibyśmy zaprezentować Państwu wyjątkową kolekcję pocztówek wielkanocnych ze zbiorów Polony. To piękne świadectwo dawnych zwyczajów, estetyki i sposobów wyrażania świątecznych życzeń, które, kto wie?, mogą stać się inspiracją także dziś.     [1908]  Pocztówki zyskały dużą popularność w Europie pod koniec XIX wieku. Pi...
Prześlij komentarz
Czytaj więcej

Zwyczaje pogrzebowe ludu polskiego

  Cmentarz
Prześlij komentarz
Czytaj więcej